ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ – Η θυσία των «118» στο Μονοδένδρι το 1943

Η θυσία των «118» στο Μονοδένδρι το 1943

Στις 23 Νοεμβρίου 1943 οι αντάρτες του ΕΛΑΣ επιτέθηκαν σε αυτοκίνητο στον επαρχιακό δρόμο της Κορίνθου-Πατρών, με αποτέλεσμα 4 νεκρούς Γερμανούς και 22 τραυματίες. Μεταξύ τους ένας νεκρός κατώτερος αξιωματικός, και ένας τραυματίας Ευγενής ανθυπολοχαγός.

Στις 25 Νοεμβρίου 1943 οι αντάρτες κτύπησαν φάλαγγα γερμανικών αυτοκινήτων στην τοποθεσία Μονοδένδρι στον δρόμο Τρίπολη-Σπάρτη και σκότωσαν 4 Γερμανούς με 9 να κηρυχτούν αγνοούμενοι.

Ως αντίποινα για τη δράση των ανταρτών, στις 26 Νοέμβρη οι Γερμανοί μετέφεραν στην τοποθεσία Χάνι Μονοδενδρίου 100 κρατούμενους συνδεδεμένους άμεσα ή έμμεσα το ΕΑΜ, μεταξύ τους έμποροι, δικηγόροι, γιατροί, δημόσιοι υπάλληλοι, επιστήμονες, καθώς και 18 αγρότες που συνελήφθησαν στη περιοχής της επίθεσης των ανταρτών. Οι συλλήψεις είχαν γίνει στην Σπάρτη στις 22-23 Οκτώβρη με βάση πληροφορίες Ελλήνων ταγματασφαλιτών που έλεγχε ο Λεωνίδας Βρεττάκος, ενώ οι εντολές για αντίποινα δόθηκαν από τον διοικητή της 117ης Μεραρχίας Καταδρομών Καρλ φον Λε Σουίρ.

Στην εκτέλεση ο δικηγόρος και πολιτευτής του φιλελεύθερου χώρου και μέλος του ΕΑΜ Γιώργος Γιατράκος, απηύθυνε λόγο στους μελλοθάνατους και ο σπουδαγμένος στην Γερμανία γιατρός Χρίστος Καρβούνης (μέλος της Νομαρχιακής Επιτροπής του Λακωνίας του ΕΑΜ, είχε ήδη φυλακιστεί για περίθαλψη Βρετανού) ο οποίος αφού απαίτησε την απελευθέρωση των ανηλίκων, δεν αποδέχθηκε χάρη των Γερμανών, εφόσον εκείνη αφορούσε μόνο το πρόσωπό του. Από την εκτέλεση επέζησε ένα άτομο, ο Μιχάλης Τζιγκάκος, ο μικρότερος σε ηλικία.

Η μνήμη των εκτελεσθέντων τιμάται κάθε χρόνο με εκδηλώσεις. Στο σημείο της εκτέλεσης, επί της παλαιάς εθνικής οδού Τρίπολης-Σπάρτης, έχει ανεγερθεί μνημείο με τα ονόματα των πεσόντων ενώ απέναντι από τον Ιερό Ναό του Οσίου Νίκωνος στο κέντρο της Σπάρτης έχει τοποθετηθεί μνημειακό γλυπτό. Η κατασκευή του μνημείου στο σημείο της εκτέλεσης αντιμετώπισε πολλά εμπόδια και μετά την κατασκευή του χρειάστηκε νυχτερινή φύλαξη για να αποφευχθούν οι δολιοφθορές.

Τέλος, ένας από τους κεντρικούς δρόμους της Σπάρτης, που συνδέει την κεντρική λεωφόρο Κωνσταντίνου Παλαιολόγου με την έξοδο προς Τρίπολη και προς Μονοδένδρι, μετονομάστηκε προς από οδός Τριπόλεως σε οδό “Των 118”, όπως επικράτησε να λέγεται από τους κατοίκους αμέσως μετά την εκτέλεση.

Δεύτερη εκτέλεση στο Μονοδένδρι

Τέσσερις μήνες μετά την εκτέλεση στις 13 Μαρτίου 1944, στη θέση Κοκκινόλουτσα, μερικά χιλιόμετρα από το Μονοδένδρι οι αντάρτες του ΕΛΑΣ επιτέθηκαν γερμανική φάλαγγα γερμανικών αυτοκινήτων και σκότωσαν 17 Γερμανούς στρατιώτες.

Σε αντίποινα οι Γερμανοί φέρεται να εκτέλεσαν στο Μονοδένδρι άλλους 45 Έλληνες. Στην Κοκκινόλουτσα ανεγέρθη μνημείο για τους εκτελεσθέντες από τις Κροκεές το οποίο φιλοτέχνησε ο ζωγράφος Μιχάλης Αγρανιώτης.

Στην περιοχή σημειώθηκαν και άλλες εκτελέσεις την περίοδο της Κατοχής: 32 ατόμων στο Αλεποχώρι, 25 στην Ανάληψη Σπάρτης, 55 στην Τρύπη, 50 στον Πασαβά Γυθείου, 10 στην Μονεμβασιά. Επίσης υπήρξαν εκτελέσεις άλλων εκατοντάδων που εκτελέστηκαν μεμονωμένα στα διάφορα χωριά.